İSG Haftası etkinliklerinde çalışan katılımı; çalışanların yalnızca etkinlik alanında bulunması değil, görüş bildirmesi, görev üstlenmesi, seçim yapması ve etkinlik sonrasında alınan aksiyonları takip edebilmesidir. Katılımı artırmak için planlama; etkinlik öncesi hazırlık, uygulama sırasındaki etkileşim ve etkinlik sonrası geri bildirim olmak üzere üç aşamada ele alınmalıdır. Böylece çalışanlar pasif izleyici olmaktan çıkarak iş güvenliği iletişiminin aktif bir parçası hâline gelebilir.
İSG Haftasında çalışan katılımı neden önemlidir?
Çalışan katılımı, iş sağlığı ve güvenliği mesajlarının tek yönlü bir anlatım olarak kalmasını önlemeye yardımcı olur. Çalışanlar sahadaki tehlikeleri, iş akışındaki güçlükleri ve uygulanabilir çözüm seçeneklerini günlük deneyimleri üzerinden görür. Bu nedenle onların soruları, önerileri ve geri bildirimleri etkinlik içeriğini kurumun gerçek çalışma koşullarıyla ilişkilendirir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 18. maddesi, işverenin iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili konularda çalışanların veya çalışan temsilcilerinin görüşlerini almasını ve katılımlarını sağlamasını düzenler. Uluslararası Çalışma Örgütü de çalışanlara danışmanın yalnızca bilgi vermek olmadığını; karar öncesinde onları dinlemeyi ve görüşlerini dikkate almayı içerdiğini belirtir.
İSG Haftası etkinlikleri bu katılım kültürünü görünür kılmak ve desteklemek için kullanılabilir. Ancak oyunlar, atölyeler, gösteriler ve deneyim alanları; mevzuat kapsamında verilmesi gereken eğitimlerin, risk değerlendirmesinin veya diğer iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine geçmez.
Etkinlik öncesinde çalışanlar sürece nasıl dâhil edilir?
Etkinlik başlamadan önce çalışanlara söz hakkı vermek, programın gerçek ihtiyaçlara göre şekillenmesini sağlar. Bunun için uzun anketler yerine birkaç soruluk kısa bir ihtiyaç formu, vardiya toplantılarında görüş toplama veya çalışan temsilcileriyle yapılacak kısa bir değerlendirme kullanılabilir.
Etkinlik öncesi hazırlıkta şu adımlar uygulanabilir:
- Çalışanlara en çok karşılaştıkları riskleri ve ele alınmasını
istedikleri konuları sorun. - Katılımcı profilini; görev, departman, vardiya, dil, yaş grubu ve
erişilebilirlik ihtiyacına göre değerlendirin. - “Etkinlik yapılacak” duyurusu yerine amacı açıklayın: Hangi güvenlik
konusu ele alınacak ve çalışan nasıl katkı verecek? - Gönüllü ekip kaptanları, saha rehberleri veya istasyon sorumluları
belirleyin. - Etkinlik süresini çalışma akışına göre planlayın; belirli vardiya
veya ekiplerin dışarıda kalmasını önleyin. - Kısa bir ön test ya da beklenti sorusu kullanacaksanız, aynı
soruları etkinlik sonrasında karşılaştırılabilecek biçimde
hazırlayın.
Bu aşamada toplanan görüşlerin tamamını programa eklemek mümkün olmayabilir. Yine de hangi önerilerin dikkate alındığını ve kapsam dışında kalan konuların nasıl ele alınacağını açıklamak güven duygusunu destekler.
Etkinlik sırasında pasif izleyicilik nasıl önlenir?
Pasif izleyiciliği önlemek için çalışanlara yalnızca izlenecek bir içerik değil, tamamlanacak bir görev, verilecek bir karar veya çözülecek bir problem sunulmalıdır. Katılımcının yalnız dinlediği uzun oturumlar yerine kısa anlatım ile uygulamayı dönüşümlü kullanmak, farklı katılım biçimlerine alan açar.
Küçük gruplar ve dönüşümlü istasyonlar kullanın
Kalabalık gruplarda bazı çalışanlar geri planda kalabilir. Küçük ekipler ve süreli istasyonlar; risk avı, bilgi oyunu, senaryo değerlendirmesi veya tasarım atölyesi gibi uygulamalarda daha fazla kişiye görev verilmesini kolaylaştırır.
Çalışanın seçim yapmasını sağlayın
Bir senaryoda tehlikeyi seçmek, önlem önermek, doğru ekipmanı belirlemek veya ekip adına karar vermek; katılımcıyı anlatımın alıcısı olmaktan çıkarır. Verilen kararın neden doğru ya da eksik olduğu, uygulama sonunda kısa ve yargılamayan bir geri bildirimle açıklanmalıdır.
Görevleri iş gerçekliğiyle ilişkilendirin
Senaryolar, kurumun faaliyet alanı ve çalışanların karşılaşabileceği durumlarla ilişkili olmalıdır. Ofis çalışanları, üretim ekipleri, saha personeli ve yöneticiler için aynı örneklerin kullanılması yerine görevler çalışma bağlamına göre uyarlanabilir.
Rekabeti katılımın önüne geçirmeyin
Puan, takım yarışı ve küçük ödüller ilgiyi destekleyebilir; ancak yalnız en hızlı veya en bilgili çalışanları öne çıkaran bir kurgu diğer katılımcıları geri çekebilir. Takım içindeki farklı rolleri görünür kılan, açıklamayı ve iş birliğini de puanlayan bir sistem daha kapsayıcıdır.
Güvenli bir geri bildirim ortamı oluşturun
Çalışanların risk veya hata örneği paylaşırken suçlanmayacaklarını bilmeleri önemlidir. Kolaylaştırıcı; yanlış yanıtı kişiselleştirmek yerine kararın olası sonucunu ve doğru yaklaşımı açıklamalıdır. Amaç, çalışanı sınamak kadar konuşmaya ve soru sormaya teşvik etmektir.
Çalışan katılımı için üç aşamalı uygulama tablosu
| Aşama | Uygulanabilecek yöntemler | Ölçülebilir göstergeler |
|---|---|---|
| Etkinlik öncesi | Kısa ihtiyaç anketi, çalışan temsilcisi görüşmesi, vardiya ve katılımcı profili analizi, ön test, gönüllü ekip liderleri | Ankete yanıt sayısı ve oranı, temsil edilen departman/vardiya sayısı, önerilen konu sayısı, ön test tamamlama oranı |
| Etkinlik sırası | Küçük grup istasyonları, görev paylaşımı, risk avı, senaryo seçimi, bilgi oyunu, ekip üretimi, anlık geri bildirim | Toplam ve benzersiz katılımcı sayısı, aktif görev alanların oranı, istasyon tamamlama oranı, soru/öneri sayısı, vardiya ve departman dağılımı |
| Etkinlik sonrası | Kısa değerlendirme, son test, aksiyon duyurusu, görsel özet, mikro içerik, takip toplantısı | Geri bildirim oranı, ön test–son test farkı, değerlendirilen öneri sayısı, tamamlanan aksiyon oranı, takip içeriğine katılım |
Tablodaki göstergeler her kurumda aynı şekilde kullanılmak zorunda değildir. Ölçüm planı; etkinliğin amacı, katılımcı sayısı, uygulama süresi ve veri toplama imkânına göre sadeleştirilmelidir.
Etkinlik sonrasında katılım nasıl sürdürülür?
Etkinlik sonrasındaki en önemli adım, çalışanlara katkılarının neye dönüştüğünü göstermektir. Toplanan öneriler görünmez kalırsa çalışanlar bir sonraki çalışmada görüş bildirmeye daha az istekli olabilir. Bu nedenle geri bildirim döngüsü mümkün olduğunca açık tutulmalıdır.
Etkinlik sonrasında:
- Katılan ekiplere kısa bir teşekkür ve etkinlik özeti gönderin.
- Öne çıkan güvenlik mesajlarını görsel kartlar veya kısa mikro
içeriklerle yeniden hatırlatın. - Çalışan önerilerini “değerlendiriliyor”, “planlandı”, “tamamlandı”
veya “kapsam dışı” gibi anlaşılır durumlarla takip edin. - Uygulanabilir öneriler için sorumlu birim ve hedef zamanı
belirleyin. - Tamamlanan iyileştirmeleri çalışanlarla paylaşın.
- Ön test–son test yapıldıysa sonucu yalnız puan olarak değil, hangi
başlıkların yeniden ele alınması gerektiğini görmek için kullanın. - Bir sonraki etkinliğin konusunu belirlerken önceki geri
bildirimlerden yararlanın.
Etkinliğin fotoğraf ve videolarını paylaşmak görünürlüğü artırabilir; ancak gerçek devamlılık, çalışanların önerileri ile kurumun attığı adımlar arasındaki bağın kurulmasıyla sağlanır.
Çalışan katılımını ölçmek için hangi göstergeler kullanılabilir?
Çalışan katılımı yalnızca etkinliğe gelen kişi sayısıyla ölçülmemelidir. Fiziksel katılım önemli bir başlangıç verisidir; fakat çalışanın görev alıp almadığını, geri bildirim verip vermediğini veya farklı ekiplerin dengeli biçimde temsil edilip edilmediğini tek başına göstermez.
Kullanılabilecek temel göstergeler şunlardır:
- Katılım oranı: Etkinliğe katılan çalışan sayısının
davet edilen çalışan sayısına oranı. - Aktif katılım oranı: Görev, oyun, atölye, soru veya
senaryo aşamalarından en az birine aktif biçimde katılanların toplam
katılımcılara oranı. - Tamamlama oranı: Planlanan istasyonların veya
görevlerin tamamını bitiren katılımcıların oranı. - Temsil dengesi: Katılımın departman, tesis ve
vardiyalar arasındaki dağılımı. - Geri bildirim oranı: Etkinlik sonrası değerlendirme
formuna yanıt verenlerin oranı. - Öneri sayısı ve niteliği: Çalışanlardan gelen risk,
iyileştirme ve uygulama önerilerinin konu başlıklarına göre
dağılımı. - Aksiyon kapanış oranı: Değerlendirmeye alınan
önerilerden tamamlananların oranı. - Bilgi değişimi: Aynı sorularla yapılan kısa ön test
ve son test arasındaki fark. Bu veri, tek başına davranış değişikliği
kanıtı olarak sunulmamalıdır.
Ölçümden önce etkinliğin birincil hedefi belirlenmelidir. Amaç farkındalık, geri bildirim toplama, bilgi pekiştirme veya ekip iletişimi olabilir. Hedef net değilse çok sayıda veri toplamak anlamlı bir değerlendirme sağlamaz.
İSG Haftası etkinliklerinde sık yapılan katılım hataları
Katılımı azaltan sorunlar çoğu zaman etkinliğin türünden değil, planlama ve iletişim biçiminden kaynaklanır. Sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Etkinliğin amacını açıklamadan yalnız tarih ve yer duyurmak.
- Uzun anlatımlar planlayıp çalışanlara görev veya söz hakkı
vermemek. - Başarıyı yalnız toplam katılımcı sayısı ve fotoğraf sayısıyla
değerlendirmek. - Ödülü veya rekabeti güvenlik mesajının önüne geçirmek.
- Tüm çalışanlara aynı içerik ve zorluk düzeyini uygulamak.
- Vardiya, saha koşulları, dil ve erişilebilirlik ihtiyaçlarını hesaba
katmamak. - Çalışanların önerilerini toplamak fakat sonuçları hakkında geri
bildirim vermemek. - Etkinliği zorunlu İSG eğitiminin veya işverenin yasal
sorumluluklarının yerine koymak.
Bu hataları azaltmak için programın her aşamasında “Çalışan burada ne yapacak, ne söyleyebilecek ve katkısının sonucunu nasıl görecek?” sorusu sorulmalıdır.
Kuruma ve çalışan profiline uygun etkinlik nasıl seçilir?
Uygun etkinlik, en gösterişli seçenek değil; kurumun hedefi, riskleri ve çalışan profiliyle en güçlü bağı kuran seçenektir. Bu nedenle seçim yapmadan önce aşağıdaki ölçütler birlikte değerlendirilmelidir:
- Kurumun faaliyet alanı ve öncelikli risk başlıkları
- Ofis, üretim, depo veya saha gibi çalışma ortamları
- Katılımcı sayısı, görevleri, deneyim düzeyleri ve vardiya
düzeni - Etkinlik alanı, toplam süre ve teknik koşullar
- Dil, fiziksel erişilebilirlik ve farklı öğrenme ihtiyaçları
- Farkındalık, bilgi pekiştirme, geri bildirim veya ekip çalışması
hedefi - Etkinlik sonrasında takip edilecek ölçülebilir göstergeler
Örneğin risk tespiti hedefleniyorsa senaryo ve risk avı çalışmaları; ekip üretimi amaçlanıyorsa kolektif atölyeler; geniş katılımlı bilgi pekiştirme hedefleniyorsa kısa ve dönüşümlü oyunlaştırılmış istasyonlar değerlendirilebilir. Kuruma uygun uygulama seçeneklerini görmek için Kurumsal İSG Haftası Etkinlikleri hizmet kapsamımızı inceleyebilirsiniz.
Çalışan katılımını merkeze alan bir İSG Haftası planlayın
Çalışanları yalnız izleyen değil; soru soran, seçim yapan, ekip görevi üstlenen ve iyileştirme öneren katılımcılara dönüştüren bir etkinlik kurgusu oluşturabilirsiniz. Etkinliğin tarihini, uygulama yerini, tahmini katılımcı sayısını, vardiya düzenini ve ele almak istediğiniz güvenlik konularını paylaşın; kurumunuza uygun kapsamı birlikte değerlendirelim.
İçerikte kullanılan dış kaynaklar
- 6331
sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Madde 18 - Uluslararası
Çalışma Örgütü: Çalışanlara danışma - Avrupa
İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı: Liderlik ve çalışan katılımı
Sıkça Sorulan Sorular
İSG Haftası etkinliklerinde çalışan katılımı yalnızca etkinlik günü mü planlanmalıdır?
Hayır. Çalışan katılımı; etkinlik öncesinde görüş toplamak, uygulama sırasında her katılımcıya görev veya seçim hakkı vermek ve etkinlik sonrasında önerilere ilişkin geri bildirim sunmak olmak üzere üç aşamada planlanmalıdır. Küçük gruplar, dönüşümlü istasyonlar, gerçek iş senaryoları ve kapsayıcı ekip görevleri pasif izleyiciliği azaltmaya yardımcı olabilir. Kullanılacak yöntem, çalışan profiline ve etkinliğin hedeflerine göre uyarlanmalıdır.
Çalışan katılımı yalnız katılımcı sayısıyla ölçülebilir mi?
Hayır, katılımcı sayısı tek başına çalışan katılımını ölçmek için yeterli değildir. Toplam katılımın yanında aktif görev alanların oranı, istasyon tamamlama oranı, vardiya ve departman dağılımı, gelen öneriler, geri bildirim oranı ve tamamlanan aksiyonlar birlikte değerlendirilmelidir. Böylece etkinliğin yalnız erişimi değil, etkileşim ve takip boyutu da görülebilir.
Vardiyalı çalışanlar İSG Haftası etkinliklerine nasıl dâhil edilir?
Vardiyalı çalışanlar için aynı etkinliğin farklı saatlerde tekrarlanması veya kısa, dönüşümlü istasyonlar kurulması uygulanabilir. Planlama yapılırken vardiya başlangıç ve bitişleri, dinlenme süreleri, saha yoğunluğu ve ulaşım koşulları dikkate alınmalıdır. Katılım sonuçları vardiya bazında izlenerek belirli ekiplerin program dışında kalıp kalmadığı kontrol edilmelidir.
İSG Haftası etkinlikleri zorunlu İSG eğitiminin yerine geçer mi?
Hayır, İSG Haftası etkinlikleri mevzuat kapsamında verilmesi gereken iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin yerine geçmez. Oyunlaştırılmış uygulamalar, atölyeler, sahne çalışmaları ve deneyim alanları; mevcut eğitimleri ve kurum içi farkındalık iletişimini destekleyebilir. Etkinlik kapsamı, kurumun yasal yükümlülüklerinden ve teknik İSG çalışmalarından ayrı değerlendirilmelidir.